Stan prawny na 31 grudnia 1999

Tymczasowe aresztowanie jest środkiem zapobiegawczym, stosowanym w celu zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania karnego. Ma na celu odizolowanie oskarżonego od świata zewnętrznego, by nie nakłaniał świadków do składania fałszywych zeznań, nie uzgadniał wyjaśnień ze współoskarżonym. Zastosowanie aresztowania uniemożliwia oskarżonemu ucieczkę i ukrywanie się przed prokuratorem i sądem.

Tymczasowe aresztowanie jest najbardziej dolegliwym środkiem zapobiegawczym. Powinno być stosowane wtedy, gdy inne środki zapobiegawcze nie są wystarczające dla zapewnienia prawidłowego toku procesu karnego.

Te inne środki to: środki o charakterze nieizolacyjnym - polegają na pozbawieniu oskarżonego określonych praw lub ich ograniczeniu, ale nie pozbawiają go wolności.

Do środków tych należą:

• poręczenie (majątkowe, społeczne lub osoby godnej zaufania) (art. 166, 271, 272 kodeksu postępowania karnego, dalej kpk),
• dozór policji (art. 275 kpk),
• zakaz opuszczania kraju (art. 277 kpk),
• zawieszenie w czynnościach służbowych lub w wykonywaniu zawodu albo
• nakaz powstrzymania się od prowadzenia określonej działalności lub od prowadzenia określonego rodzaju pojazdów (art. 276 kpk).

  Wszystkie wymienione powyżej środki zapobiegawcze stosowane są w postępowaniu karnym wobec podejrzanego (na etapie postępowania przed prokuratorem lub policją ) i oskarżonego (na etapie postępowania sądowego) (art. 249 § 2 kpk).

[Podejrzany to osoba, której przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa albo w formie postanowienia o przedstawieniu zarzutów, albo ustnie przed przesłuchaniem tej osoby w charakterze podejrzanego).
Oskarżony to osoba, przeciwko której wniesiono do sądu akt oskarżenia.
Jest nim także ktoś, w stosunku do kogo prokurator złożył wniosek o warunkowe umorzenie postępowania.]
 

Tymczasowe aresztowanie polega na faktycznym pozbawieniu wolności oskarżonego o popełnienie przestępstwa.

• tymczasowe aresztowanie, mimo, że polega na pozbawieniu wolności, nie jest karą !!! - jest to środek zapobiegawczy stosowany w toku postępowania karnego.
• zastosowanie tymczasowego aresztowania nie przesądza o winie oskarżonego, o tym bowiem, czy jest on winny zarzucanego mu czynu i czy poniesie karę, zadecyduje sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie karne.

Aby można było zastosować tymczasowe aresztowanie, muszą zaistnieć poniższe okoliczności:

Po pierwsze - fakt, że oskarżony popełnił przestępstwo, musi być bardzo prawdopodobny.

Po drugie - musi być spełniony chociaż jeden z następujących warunków:
 

• uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego (art. 258 § 1 pkt. 1),
• uzasadniona obawa utrudniania postępowania karnego (art. 258 § 1 pkt. 2),
• potrzeba zabezpieczenia postępowania karnego spowodowana grożącą oskarżonemu surową karą (art. 258 § 2 kpk),
• uzasadniona obawa popełnienia przez oskarżonego nowego przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu lub przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu (art. 258 §3 kpk).

Uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego

Obawa ucieczki oskarżonego istnieje wtedy, gdy z jego zachowania wynika, że zamierza on opuścić miejsce pobytu, np. gdy kupuje bilety lotnicze, fałszywy paszport, porzuca pracę. Natomiast sam wyjazd oskarżonego do innej miejscowości nie może być podstawą aresztowania, jeżeli nie stwierdzono, że zamierza on uchylić się od odpowiedzialności karnej.

Obawa ukrywania się oskarżonego zachodzi wtedy, gdy oskarżony unika kontaktów z policją, prokuraturą lub sądem, np. nie można zastać go w domu, nie stawia się na wezwania. Oczywiście dotyczy to sytuacji, w której oskarżony nie stawia się na wezwanie organu bez usprawiedliwienia, jeżeli bowiem usprawiedliwił on swoją nieobecność (np. przedstawiając zaświadczenie lekarskie - najlepiej wydane przez lekarza sądowego), to w tym wypadku trudno mu zarzucić, że się ukrywał . Dlatego też tak ważne jest, aby nie lekceważyć wezwań organów prowadzących postępowanie i stawiać się w terminach lub usprawiedliwić swoją nieobecność.

Obawa ucieczki lub ukrywania się powinna być uzasadniona. Oznacza to, że taka obawa musi być realna i wynikać z zebranych dowodów. Przypuszczenie, że oskarżony będzie się ukrywał lub będzie chciał uciec, powinno być poparte konkretnymi dowodami, np. oskarżony zakupił bilet lotniczy lub nie pojawia się w domu od czasu popełnienia przestępstwa.

Uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego występują zwłaszczawtedy, gdy (art. 258 §1 pkt.1 kpk):

• nie można ustalić tożsamości oskarżonego. Dotyczy to np. sytuacji, gdy oskarżony nie ma żadnych dokumentów stwierdzanych jego tożsamość (np. dowodu osobistego, paszportu), a organy policji nie są w stanie ustalić jego tożsamości.
• oskarżony nie ma w kraju miejsca stałego pobytu. Chodzi tutaj o miejsce stałego pobytu, a nie miejsce stałego zameldowania. Oskarżony nie ma miejsca stałego pobytu jeżeli np. stale zmienia miejsce pobytu lub nie przebywa w miejscu zameldowania.

 

Tymczasowe aresztowanie może nastąpić także wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa matactwa, czyli uzasadniona obawa, że oskarżony będzie (art. 258 §1 pkt 2):

• nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo
• w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne.

Obawa taka musi być uzasadniona, czyli poparta konkretnymi dowodami. Dotyczy to sytuacji, gdy oskarżony np.:

• nakłaniał świadków, pokrzywdzonych czy też innych oskarżonych do składania fałszywych zeznań,
• próbował niszczyć dowody lub zacierać ślady popełnienia przestępstwa. Jednakże należy pamiętać, że oskarżonemu przysługuje prawo do obrony i nie ma on obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść - dlatego też, gdy oskarżony odmawia wskazania miejsca ukrycia dowodów lub gdy odmawia wydania dowodów, nie można tego traktować jako " utrudniania postępowania karnego " prowadzącego do tymczasowego aresztowania.

 

Tymczasowe aresztowanie może być zastosowane, gdy oskarżonemu zarzuca się popełnienie przestępstwa zagrożonego surową karą (art. 258 § 2 kpk).
Dotyczy to tylko dwóch sytuacji:

• gdy oskarżonemu zarzuca się popełnienie przestępstwa, za które grozi kara pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat (jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, to górną granica kary jest 5 lat) lub
• gdy sąd pierwszej instancji skazał oskarżonego na karę co najmniej 3 lat pozbawienia wolności.

Obawa popełnienia nowego przestępstwa

Tymczasowe aresztowanie może być także wyjątkowo zastosowane, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony może popełnić nowe, ciężkie przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu, lub przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu. Obawa taka zachodzi zwłaszcza wtedy, gdy oskarżony groził popełnieniem takiego przestępstwa (art. 258 § 3 kpk).
 

Sąd w zasadzie nie stosuje tymczasowego aresztowania, gdy aresztowanie, czyli faktyczne pozbawienie wolności (art. 259 § 1 kpk):

• spowodowałoby dla życia lub zdrowia oskarżonego poważne niebezpieczeństwo albo
• pociągnęłoby za sobą wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego rodziny.

Poważne niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia zachodzi wtedy, gdy oskarżony jest chory, a nie jest możliwe leczenie go w warunkach izolacji. Jeżeli natomiast choroba może być leczona w areszcie, to w zasadzie nie stanowi ona przeszkody do zastosowania aresztowania. Ponadto należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 260 kpk tymczasowe aresztowanie może być wykonywane w postaci umieszczenia oskarżonego w odpowiednim zakładzie leczniczym, przy czym może to być zarówno przywięzienny zakład leczniczy, jak i zakład wolnościowy.
Jednakże nie uzasadnia odstąpienia od aresztowania sytuacja, w której oskarżony sam targnie się na swoje życie lub zdrowie (samouszkodzenie), aby w ten sposób uniknąć aresztowania.

Wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego rodziny

Wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego rodziny, to takie skutki, których nie można uniknąć bez pozostawienia oskarżonego na wolności, np. ważny egzamin decydujący o zaliczeniu roku na studiach czy ważne prace polowe, choroba w rodzinie. Mimo choroby lub ciężkiej sytuacji rodzinnej oskarżonego sąd zastosuje tymczasowe aresztowanie, jeśli będzie to niezbędne w celu zapewnienia prawidłowego toku postępowania.
W wyjątkowych sytuacjach, jeśli jest to potrzebne w celu zapewnienia prawidłowego toku procesu, sąd może zastosować tymczasowe aresztowanie.

Przykład:
Oskarżony ukrywał się przez dłuższy czas i po jego ujęciu zastosowanie aresztowania jest konieczne, aby zabezpieczyć prawidłowy tok postępowania. W takiej sytuacji nie jest możliwe odstąpienie od zastosowania tego środka, nawet gdyby mogło to spowodować skutki określone powyżej (tj. poważne niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia oskarżonego albo wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego rodziny). W takiej sytuacji pozostawienie oskarżonego na wolności stwarza poważne niebezpieczeństwo, że znów będzie się ukrywał.
 

Niska kara

Tymczasowego aresztowania nie stosuje się, gdy (art. 259 §2 i §3 kpk):

• przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nie przekraczającą jednego roku (chodzi tutaj o górną granice kary) lub
• na podstawie okoliczności sprawy można przewidzieć, że sąd orzeknie wobec oskarżonego karę inną niż pozbawienie wolności lub karę pozbawienia wolności w niewielkich rozmiarach.

Chodzi tutaj o sytuacje, w których sąd przewiduje, że oskarżony zostanie skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, karę ograniczenia wolności lub karę grzywny, albo też przewiduje, że orzeczona kara pozbawienia wolności będzie krótsza niż okres aresztowania.
Jednak nawet w powyższych sytuacjach sąd może zastosować aresztowanie, jeżeli (art. 259 § 4 kpk):

• oskarżony się ukrywa,
• uporczywie nie stawia się na wezwania organów prowadzących postępowanie,
• nie można ustalić jego tożsamości.

Tymczasowe aresztowanie może zastosować tylko sąd !!! (art. 250 §1 kpk).
Tymczasowe aresztowanie może nastąpić zarówno w postępowaniu przygotowawczym (czyli postępowaniu, które toczy się przed policją i prokuratorem) jak i w postępowaniu sądowym (postępowanie sądowe rozpoczyna się wniesieniem aktu oskarżenia do sądu).
W postępowaniu przygotowawczym sąd stosuje tymczasowe aresztowania na wniosek prokuratora.
Sąd może:

• uwzględnić wniosek prokuratora i wydać postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania lub
• nie uwzględnić wniosku prokuratora i nie zastosować tymczasowego aresztowania. W tym wypadku może zastosować inny, łagodniejszy środek zapobiegawczy.

Wynika to z faktu, że tymczasowego aresztowania nie stosuje się, jeżeli wystarczający jest inny środek zapobiegawczy (art. 257 § 1 kpk). Jeżeli więc sąd uzna, że w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania wystarczające będzie np. zastosowanie poręczenia majątkowego czy dozoru policji, to nie stosuje tymczasowego aresztowania.
W postępowaniu sądowym tymczasowe aresztowanie stosuje sąd, przed którym toczy się postępowanie karne.
Przed wydaniem w tej sprawie postanowienia sąd ma obowiązek przesłuchać oskarżonego, chyba że jest to niemożliwe z powodu ukrywania się oskarżonego lub jego nieobecności w kraju (art. 249 § 3 kpk).
Jeżeli oskarżony korzysta z pomocy obrońcy, to także obrońca ma prawo wziąć udział w posiedzeniu sądu dotyczącym zastosowania aresztowania. Oskarżony może wnosić o to, by sąd zawiadomił obrońcę o terminie posiedzenia (art. 249 § 3 kpk).

W postanowieniu o zastosowaniu tymczasowego aresztowania wymienia się: osobę oskarżonego, zarzucany jej czyn, podstawę prawną zastosowania środka zapobiegawczego, a także czas trwania tymczasowego aresztowania i termin, do którego ma ono trwać. Postanowienie takie powinno zawierać także uzasadnienie, w którym sąd powinien wyjaśnić, dlaczego nie uznał za wystarczające zastosowanie innego, łagodniejszego środka zapobiegawczego (art. 251 kpk).
Takie postanowienie doręcza się oskarżonemu.
 
 

Na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania przysługuje oskarżonemu zażalenie. Może je złożyć sam lub za pośrednictwem obrońcy.
Złożenie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia. Oznacza to, że jeżeli np. sąd wydał postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, a oskarżony złożył na to postanowienie zażalenie, to nie wstrzymuje to wykonania postanowienia sądu i oskarżony do czasu rozpatrzenia zażalenia będzie przebywał w areszcie. Jednakże sąd, który wydał takie postanowienie, albo sąd odwoławczy może z własnej inicjatywy lub na wniosek oskarżonego wstrzymać wykonanie postanowienia do czasu rozpatrzenia zażalenia (art. 462 §1 kpk).

Zażalenie składa się w terminie 7 dni od daty

• wydania postanowienia, jeśli oskarżony był obecny przy jego wydaniu,
• doręczenia postanowienia, jeśli oskarżony nie był obecny przy jego wydawaniu i postanowienie to zostało mu doręczone(art.100 kpk, art.460 kpk).

Zażalenie składa się do sądu, który wydał postanowienie. Zażalenie takie powinno być przekazane do rozpatrzenia sądowi II instancji w ciągu 48 godzin od chwili złożenia (art. 463 § 2 kpk).
Sąd powinien rozpatrzyć zażalenie niezwłocznie, czyli w bardzo krótkim czasie po jego złożeniu.

Po rozpoznaniu zażalenia sąd może:

• utrzymać w mocy postanowienie, czyli nie przychylić się do wniosku osoby składającej zażalenie,
• zmienić zastosowany środek, czyli np. zmienić tymczasowe aresztowanie na dozór policyjny lub inny środek nieizolacyjnym, lub np. skrócić zastosowany czas aresztowania,
• uchylić tymczasowe aresztowanie, czyli zwolnić aresztowanego.

Tymczasowe aresztowanie powinno trwać najkrócej, jak to jest możliwe. Należy je uchylić, gdy przestaje być niezbędne w celu zapewnienia prawidłowego toku postępowania. Kodeks postępowania karnego określa czas trwania tymczasowego aresztowania bardzo dokładnie.
Sąd stosując aresztowanie wpostępowaniu przygotowawczym, oznacza jego termin na okres nie dłuższy niż 3 miesiące (art. 263 § 1 kpk). Sąd może od razu oznaczyć czas trwania aresztowania na 3 miesiące, lecz może także zastosować krótszy okres, w zależności od okoliczności sprawy. Jeśli 3 miesiące upłyną, a nadal zachodzi potrzeba aresztowania oskarżonego, sąd może przedłużyć stosowanie tego środka, jednak w postępowaniu przygotowawczym tymczasowe aresztowanie może trwać maksymalnie 1 rok (art. 263 § 2 kpk).
W postępowaniu sądowym, do chwili wydania pierwszego wyroku w pierwszej instancji aresztowanie nie może trwać w sumie (tzn. łącznie z czasem trwania aresztowania w postępowaniu przygotowawczym) dłużej niż 2 lata (art. 263 §3 kpk). Oznacza to, że od momentu zatrzymania oskarżonego do momentu wydania pierwszego wyroku w sprawie aresztowanie nie może przekroczyć 2 lat.

Tymczasowe aresztowanie może przedłużyć ponad te okresy tylko Sąd Najwyższy, jeśli jest to konieczne w związku z:

• zawieszeniem postępowania karnego,
• przedłużającą się obserwacją psychiatryczną oskarżonego,
• przedłużającym się wydaniem opinii biegłego,
• wykonywaniem czynności procesowych w sprawach szczególnie zawiłych lub poza granicami kraju,
• a także z powodu innych przeszkód, których nie dało się uniknąć.

Po upływie oznaczonego przez sąd czasu trwania aresztowania, oskarżonego należy natychmiast zwolnić, bez względu na fakt, czy postępowanie zostało zakończone, czy też nie. Tak więc mimo nieukończenia postępowania oskarżony powinien zostać zwolniony, jeżeli:

• upłynął oznaczy przez sąd termin i
• sąd nie wydał postanowienia o przedłużeniu czasu trwania tymczasowego aresztowania.

Na postanowienie o przedłużeniu czasu trwania tymczasowego aresztowania przysługuje oskarżonemu zażalenie, które wnosi się w tym samym trybie i na tych samych zasadach co zażalenie na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania (zobaczZAŻALENIE).
 

Każdy środek zapobiegawczy, także tymczasowe aresztowanie, może zostać uchylony lub zmieniony na łagodniejszy. W postępowaniu przygotowawczym może to zrobić prokurator (art. 253 § 2 kpk). O ile bowiem zastosować tymczasowe aresztowanie może tylko i wyłącznie sąd, o tyle uchylić ten środek bądź zmienić go na łagodniejszy może w postępowaniu przygotowawczym także prokurator. W postępowaniu sądowym decyzje te podejmowane są przez sąd, przed którym toczy się postępowanie.
Organ prowadzący postępowanie (prokurator lub sąd) powinien stale kontrolować, czy istnieje potrzeba stosowania tymczasowego aresztowania.
Dlatego też tymczasowe aresztowanie należy niezwłocznie uchylić lub zmienić na inny łagodniejszy środek, jeżeli (art. 253 kpk):

• ustaną przyczyny, dla których je zastosowano ( np. ustalono tożsamość oskarżonego, która w momencie zastosowania aresztowania była nieustalona i stanowiło to istotną podstawę zastosowania tego środka), lub
• powstaną przyczyny uzasadniające uchylenie lub zmianę

Okolicznością uzasadniającą uchylenie aresztowania może być np. sytuacja, gdy po zebraniu dalszych dowodów okazało się, że jest mało prawdopodobne, by oskarżony był sprawcą zarzucanego mu czynu.
Okolicznością uzasadniającą zmianę aresztowania na inny środek zapobiegawczy może być np. ciężka choroba oskarżonego.

Na postanowienie o zmianie lub uchyleniu tymczasowego aresztowania przysługuje zażalenie (zobacz ZAŻALENIE).
 
 

Oskarżony może w każdym czasie składać samodzielnie wniosek o uchylenie tymczasowego aresztowania lub jego zamianę na inny środek zapobiegawczy (art. 254 kpk). Wniosek taki może złożyć oskarżony lub jego obrońca.
Wniosek składa się w postępowaniu przygotowawczym do prokuratora, a w postępowaniu sądowym do sądu, przed którym sprawa się toczy.
Jeżeli wniosek został złożony do prokuratora, to prokurator musi go rozpoznać w terminie 3 dni.
Kodeks nie określa terminu, w jakim powinien rozpoznać sprawę sąd, zawsze jednak powinno to być zrobione jak najszybciej (art. 254 kpk).
Organ (tzn. prokurator lub sąd) po rozpatrzeniu wniosku oskarżonego wydaje postanowienie, w którym może:

• uwzględnić wniosek, czyli uchylić tymczasowe aresztowanie, lub zamienić na inny środek zapobiegawczy, lub
• nie uwzględnić wniosku, czyli utrzymać tymczasowe aresztowanie w mocy.

Na postanowienie wydane przez prokuratora przysługuje oskarżonemu zażalenie do prokuratora nadrzędnego. Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od daty wydania lub doręczenia postanowienia (zobacz ZAŻALENIE) (art.460kpk).
Na postanowienie wydane przez sąd zażalenie nie przysługuje (art. 254 kpk).
Oznacza to, że jeżeli w toku postępowania sądowego oskarżony złoży wniosek o uchylenie lub zamianę tymczasowego aresztowania, a sąd tego wniosku nie uwzględni, to oskarżony nie może się do takiej decyzji odwołać.
 

Po wydaniu postanowienia o zastosowaniu wobec oskarżonego tymczasowego aresztowania, sąd ma obowiązek:

• bezzwłocznie zawiadomić o tym fakcie osobę najbliższą dla oskarżonego (przy czym osobę tę może wskazać sam oskarżony), lub inną osobę wskazaną przez oskarżonego (art. 261 §1 kpk). Jeżeli oskarżony nie wskazał takiej osoby, sąd sam decyduje, kogo należy zawiadomić. Może to być np. małżonek, dziecko, rodzic, rodzeństwo czy konkubent.
• niezwłocznie zawiadomić o fakcie aresztowania zakład pracy (szkołę, uczelnię) (art. 261 § 3 kpk). Umowa o pracę wygasa z upływem 3 miesięcy nieobecności pracownika spowodowanej tymczasowym aresztowaniem (art. 66 § 1 kodeksu pracy).
• dopełnić czynności niezbędnych dla ochrony mienia aresztowanego (np. jego mieszkania, majątku - w praktyce przepis ten jest rzadko wykorzystywany) (art. 262 §1 kpk),
• jeżeli aresztowany ma dzieci i pozostały one bez opieki, sąd ma obowiązek zawiadomić o aresztowaniu sąd opiekuńczy (art. 262 § 1 kpk). Dotyczy to głównie sytuacji, gdy w związku z aresztowaniem, zachodzi potrzeba umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej,
• jeżeli aresztowany opiekował się osobą chorą lub niedołężną, sąd ma obowiązek zawiadomienia organu opieki społecznej (art. 262 § 1 kpk).

Zasadą jest, że na poczet orzeczonej kary zalicza się okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie (art. 63 kk). Oznacza to, że okres ten liczy się od momentu zatrzymania.
Natomiast, jeśli sąd wydał postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, a oskarżony np. ukrywał się, to " rzeczywiste pozbawienie wolności " będzie trwało od chwili ujęcia oskarżonego (nie zaś od chwili wydania postanowienia).
Zasada ta dotyczy każdej kary orzeczonej przez sąd, nie tylko kary pozbawienia wolności, może bowiem zdarzyć się tak, że oskarżony, który był aresztowany, zostanie potem skazany na inną karę niż pozbawienie wolności.
Przy zaliczaniu tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonej kary stosuje się zasadę, że jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równa się:

• jednemu dniowi kary pozbawienia wolności lub
• dwóm dniom kary ograniczenia wolności, lub
• dwóm stawkom dziennym grzywny.

Jeżeli oskarżony spędził w areszcie 13 miesięcy, a następnie został przez sąd skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności, to do odbycia pozostanie mu jeszcze 11 miesięcy kary. Okres rzeczywistego pozbawienia wolności zostaje zawsze zaokrąglony korzystnie dla oskarżonego do pełnego dnia.
Jeśli zaś oskarżony spędził w areszcie 15 dni, a został skazany na 30 stawek dziennych grzywny, to uznaje się, że karę odbył w całości.
 

Warto wspomnieć także o tym, że osobie, która była niewątpliwie niesłusznie aresztowana przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznane krzywdy (art. 552 § 4 kpk).
Takie odszkodowanie i zadośćuczynienie nie przysługuje jednak w każdym wypadku, w którym aresztowanie okazało się niesłuszne, np. w każdym wypadku, w którym oskarżonego uniewinniono. Przysługuje ono tylko w wypadku niewątpliwie niesłusznego aresztowania.
O tym, czy aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne, decyduje sąd. Należy pamiętać, że w każdym przypadku aresztowanie stosowane jest wobec oskarżonego, co do którego obowiązuje zasada domniemania niewinności. Dlatego też może zdarzyć się, że sąd uzna takiego oskarżonego za niewinnego. Sąd oceni, czy aresztowanie było niewątpliwie niesłusznie z punktu widzenia okoliczności istniejących w chwili wydawania postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania. Jeżeli więc w tym momencie zebrane dowody wskazywały na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo i zachodziły inne okoliczności uzasadniające zastosowanie aresztowania, np. obawa ukrywania się, chociaż później okazało się, że oskarżony jest niewinny, to aresztowanie było niesłuszne, ale nie niewątpliwie niesłuszne.
Do rozpoznawania spraw o żądanie odszkodowania właściwy jest sąd okręgowy w okręgu którego nastąpiło zwolnienie aresztowanego.
Z roszczeniem o odszkodowanie aresztowany może wystąpić w terminie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (np. wyrok uniewinniający, postanowienie o umorzeniu postępowania), po upływie bowiem tego rocznego terminu roszczenie przedawnia się, czyli nie może już być nigdy dochodzone.
Postępowanie w sprawie o odszkodowanie jest wolne od wszelkich kosztów (art. 554 § 2 kpk).
 
 

Stan prawny na 31 grudnia 1999

Joanna Sochacka